Rukopis

08.02.2020

Šta ćemo sa kineskim vazduhom?

Autor: Đurđa Radulović

Da li ste znali da egzotične azijske prijestonice imaju nešto zajedničko sa našom? Da bitisati u Nju Delhiju ili Pekingu i nije toliko drugačije od bitisanja u Podgorici? Za egzotično iskustvo dalekih gradova, potrebno je izaći na podgoričke ulice, ili čak ulice Pljevalja ili Bijelog Polja, raširiti ruke zatvoriti oči i udahnuti doboko, što će se ispostaviti kao nemoguća misija. Autorka ovih redova, u svakom slučaju to nikako ne preporučuje.

Naime, Podgorica, Pjevlja i Bijelo Polje su tri crnogorska grada gdje zagađenost vazduha parira crvenim zonama nestašice kiseonika na svjetskoj mapi. I dok su nam svima poznati jezivi prizori miliona ljudi koji se sa zaštitnim maskama na licima kreću azijanskim gigantskim metropolama pod oblakom smoga, mi ne sumnjamo da je zagađenost vazduha u Crnoj Gori nerijetko jednaka, ako ne i gora. Dakako, primjetili smo svi da vazduh prosto smrdi i da se ne “nešto ne može disat’”, ali život ide, nastavljamo sa redovnim aktivnostima na otvorenom prostoru. O maskama i da ne govorimo. To malo kome pada na pamet.

U petak veče, 24. januara, kvalitet vazduha u Podgorici iznosio je pogubnih 378 stupnjeva.

Tokom cijele večeri Podgorica je bila u top tri najzagađenije prijestonice na svijetu, otimajući se sa Dakom u Bangaladešu, Nju Delhijem i Sarajevom. Visoko zagađenje od preko 100 ili 200 stupnjeva nastavilo se i naredne sedmice. Za one kojima ova brojka od 378 ne znači mnogo, recimo da se vazduh od 0- 20 smatra prihvatljivim za aktivnosti na otvorenom prostoru, a boravak na vazduhu od već 22-25 je jednako štetan kao pušenje jedne cigarete dnevno. Od 30-50 ne preporučuje se dugo provođenje vremena na vazduhu, a 100 je maksimalna dozvoljena mjera i predstavlja veliku, za neke grupe smrtonosnu opasnost, a podrazumijeva izlazak iz kuće isključivo sa visoko kvalitetnom maskom i korišćenje vazdušnih filtera u zatvorenom prostoru.

Brojka od 378 ili 500 stupnjeva, koliko je iznosilo u Pljevljima tokom januara, predstavlja visoko alarmantnu sitaciju.

Razne otrovne primjese mješaju se sa našim kiseonikom i “plekaju” u naša pluća i unutrašnje organe. Ipak, postavlja se pitanje kako to da grad od 200 000 stanovnika koji nema industriju uspijeva da parira najzagađenijim aglomeracijama u kojima živi i po 20 miliona stanovnika.

Jedan od najvećih problema vjerovatno predstavlja neregulisan javni prevoz, čime su građani primorani da masovno koriste automobile tokom zimskih mjeseci. Posledice problema neregulisanog grijanja tokom zimskih mjeseci najviše osjete na svojim leđima stanovnici sjevernih opština. Na veb sajtu opštine Pljevlja mogu se naći “preporuke” kojih se treba pridržavati tokom trajanja povišenog zagađenja vazduha: “Koristite sisteme grijanja koji imaju odgovarajuće filtere ili su dizajnirani tako da ne uvlače spoljašnji vazduh u prostoriju.” Ne znam koji to prosječni stanovnik Crne Gore može priuštiti sebi tek tako promjenu sistema grijanja, a kamoli korišćenje naprednijih tehnologija kao što su vazdušni filteri, jonizatori i slično. I dok svako upozorenje jeste pohvalno, pogotovo u situaciji sveopšte nepreduzimljivosti, ipak se treba pitati koliko od toga stanovništvo može imati koristi. Ili je dovoljno odraditi stvari “reda radi”. Svi znamo da će sve ionako ostati nepromijenjeno.

Naši susjedi, Srbija, Bosna i Makedonija imaju podjednako velike probleme, a što se tiče eventualnog rješenja, situacije je takođe mizerna. Ipak, ono što, reklo bi se, pravi razliku, jeste to da su naši susjedi barem za nijansu svjesniji problema zvanog kvalitet vazduha. Narod je javno upozoren na rizike, a u Srbiji je trenutno velika priča oko dostupnosti maski za zaštitu.

Teško mi je da zamislim naše sugrađane kako nose masku, vidim ih kako odmahuju rukom, neće da budu budale, ne žele da izgledaju smiješno. Nas je sramota da uradimo nešto za sebe i svoje zdravlje. Treba se čeličiti, dokazivati, trpjeti bol i ići kod doktora samo kad je zadnja ura.

Ovakav mentalitet čini sitauciju još težom, niko ne želi da bude... koja provjerava stanje vazduha prije nego što izađe iz kuće. Nije namjera ovog članka da osuđuje, pogotovo jer bi i samu autorku bilo “blam” da izađe sa maskom (znate, mentalitet). Crni(poput vazduha) humor na stranu, mentalitet je samo još jedna tačka koja ukazuje na hitnost i gotovo agresivnost kojom bi trebalo da se djela. Ko da djela?

Zaštita od zagađenja vazduha, i životne sredine uopšte, zahtjeva planove od strane nadležnih institucija. Planovi se i u razvijenijim zemljama sprovode po nekoliko godina a povodom rješenja zagađenja tokom zimske sezone u Crnoj Gori teško da postoji plan. Novinski članci na ovu temu od prije desetak godina gotovo su identičnog sadržaja kao članci koje čitamo ovih dana povodom zagađenja.

Potrebno nam je širenje svijesti da bismo se borili kao svjesni i savjesni građani a ne kao nacija oboljela od disanja. Moramo shvatiti važnost i nužnost vazdušnih pročišćivača. Visokozaštitne maske koje spriječavaju prodor čestica mogu se nabaviti preko interneta. Nažalost, trenutno za mene prizor ljudi sa crnim maskama (mogu se nabaviti i u drugim bojama!) koje prekrivaju skoro cijelo lice, prdstavlja prizor kome se nadam. To bi bila pozitivna promjena, jer realno, neće nam čist vazduh doći čarobnim štapićem. Sa ovakvim problemom to bi bio prvi afirmativni korak koji možemo napraviti- prihvatiti situaciju i mogućnost zaštite, ako je već instant ne možemo promijeniti.