16.06.2021

Propaganda kao oružje 21. vijeka

Autor: Maja Nikolić

Propaganda je termin koji se sve češće upotrebljava u modernom dobu iako upotreba istog počinje mnogo ranije. I dan danas je vrlo teško jednoznačno odrediti sadržaj propagande. Pojam potiče od latinske riječi propagare (što predstavlja širenje, rasprostiranje ili čak množenje). Prvi put je upotrebljava Papa Grgur XV, 16222.godine. U samom početku pojam se odnosio na crkvu, da bi se od 1793.godine u Alzasu pojam propaganda počeo vezati i uz politiku.


Savremeni čovjek se sve više i više susreće sa različim oblicima propagande, koja je prisutna u televizijskim programima, novinskim člancima, političkim govorima, reklamama, filmovima, knjigama i svakodnevnim oblicima komuniciranja. I pored više adresanata, adresati su samo jedni, tj. građani. Kako i na koji način će propaganda uticati, zavisi od stepena formiranih stavova i vrijednosti pojedinca. Svi smo svjedoci da mediji igraju ključnu ulogu u širenju propagande i formiranju stavova javnog mnjenja ili pak utiču na pojačavanje istih. U tom slučaju medijska pismenost, tj.sposobnost pojedinca da sam razlučuje šta je od medijskog sadržaja istinito i valjano za njega, igra veoma važnu ulogu.

Propaganda: definicija, podjele

U literaturi se sreću mnoge definicije propagande koje se razlikuju po obuhvatu, vrsti propagande na koju se stavlja naglasak, funkcijama, subjektima propagande i sl.

“…planski organizovano, smišljeno širenje raznovrsnih političkih, religioznih, privrednih i dr. ideja u svrhu pridobijanja javnog mnjenja za ostvarivanje ciljeva različitih socijalnih organizacija.”

“…pokušaj da se utiče na mišljenje i ponašanje društva na takav način da pojedinci usvoje jedno određeno mišljenje i ponašanje.”

“… namjerno i plansko djelovanje na mnjenje i kontrolisanje stavova radi stvaranja predispozicija za određeni način ponašanja.”

 

Za prenošenje propagandnih poruka koriste se različita sredstva, i ona se uobičajno dijele na:

1.     Verbalna propaganda (koja koristi sredstva kojima se prenose verbalni iskazi (radio, štampa) ili se vrši putem interpersonalne komunikacije

2.     Propaganda slikom (u kojoj se poruke prenose putem vizuelnih prikaza (fotografija,crtež, film, televizija..)

3.     Propagandu akcijom (čija su dejstva rezultat manifestacija, parada, protesta, ličnog primjera)

I pored ove podjele, brojni teoretičari pominju i totalnu i parcijalnu (djelimičnu) propaganda.

Ø  Totalna propaganda podrazumjeva korišćenje svih raspoloživih propagandnih sredstava, pri svakoj bitnijoj situaciji.

Ø  Parcijalna (djelimična) propaganda  raspolaže skromnim finansijskim mogućnostima i samim tim su i ciljevi za koje se ona zalaže na skromnijem nivou.

Propaganda predstavlja vrstu komunikacije čiji je smisao u ubjeđivanju, uvjeravanju iusmjeravanju primalaca poruke. Otuda se propagandna komunikacija često naziva i persuazivnom(tj. ubjeđivačkom) komunikacijom. Propaganda je komunikacija koja ima planski, organizovan ismišljen karakter. 

Šema propagandnog komuniciranja sadrži ove elemente:

v kreator ili nosilac propagande

v komunikator

v poruka (informacija)

v kanali (mediji)

v ciljne grupe (recipijenti) i

v poželjno (modifikovano, novo) ponašanje recipijenata

 

Propaganda i informisanje

 

Savremena praksa pruža bezbrojne primjere poistovjećivanja i neadekvatnog korištenja pojmova informisanje i propaganda. Tek se u ovom vijeku počela uočavati razlika između ova dva termina. U širem smislu informisanje se zapravo može odrediti kao nepristrano obavještavanje javnosti o nečemu ili nekome, dok propaganda ide za tim, ne samo da obavijesti,nego da i putem odgovarajćih medija, najčešće mas-medija utiče na ljude, na njihove stavove,mišljenja i ponašanja.


Savremeni čovjek, kao dio javnog mnjenja, svakim danom je izložen sve većem broju manipulacija, propagadnog materijala, koji na razne načine, gotovo neprimjetno ulazi u njegov život. Ali to nije najgore. Htjeli mi to da priznamo ili ne, utiče na naša razmišljanja, stavove, vrijednosti, itd. U ovom procesu veliku ulogu igraju mediji, koji na različitie načine, uz pomoć agenda setting-a ili pak spinovanja skreću pažnju građana sa onih bitnijih problema na manje važne, i tako  stvaraju sliku iskrivljene stvarnosti. Sliku koju želi da nam pošalje vlast, vlasnik medija, predstavnik neke političke partije.


 Pored medija, koji ne obavljaju svoj posao po profesionalnim standardima, manipulacija je uvijek bila i biće u rukama onih koji imaju moć i sredstva da tu moć usmjeravaju. U tom smislu propaganda služi pri legitimaciji političkog sistema, nebitno da li se radi o demokratskom ili nedemokratskom društvu.


Zato zarad naše bolje budućnosti, i zbog svih onih koji će doći posle nas, potrebno da realnije sagledamo cjelokupnu realnu sliku i ne dozvoliti da vam neko upravlja životom, zbog neznanja ili  ličnog interesa.

Foto: Unsplash

Ostale vijesti iz kategorije