25.03.2020

Da li smo ušli u novo doba izumiranja?

Autor: RTS

Da li je biološka raznovrsnost na Zemlji doživjela svoj maksimum? Pružamo uvid u to kako naučnici sa Stanforda gledaju na budućnost biodiverziteta.

Plava planeta buja od života. Koralni grebeni i kišne šume, kao predstavnici biodiverziteta na Zemlji, svjedoče o dobu njegovog vrhunca u istoriji planete. Nikada nas nije bilo više.

Ipak, dok predstavu živo izvode nebrojeni učesnici, iza kulisa se krije manje optimistični obrt. Bez većih iznenađenja, glavnu ulogu će u ovome odigrati – čovjek.

Stopa nestajanja

Od 1500. godine, 322 vrste kopnenih kičmenjaka nestale su sa lica Zemlje, dok populacije preostalih vrsta pokazuju prosječan pad od 25 odsto.

Situacija nije bolja ni kod beskičmenjaka, gdje 67 odsto posmatranih populacija takođe nestaje velikom brzinom.

Velike životinje koje čine megafaunu i uključuju slonove, nosoroge, polarne medvjede i brojne druge vrste širom svijeta, suočene su sa najvećim rizikom od izumiranja. Ta pojava se savršeno uklapa u kalupe prethodnih masovnih izumiranja.

Populacije velikih životinja rastu sporije i generalno imaju malobrojnije potomstvo. S druge strane, njihova veličina ih čini veoma poželjnim metama za lovce.

Ukoliko bi izumrle, to bi uzdrmalo ne samo stabilnost ostalih vrsta već bi dramatično uticalo i na čovjeka.

Zabilježen je i uznemirujući trend u nestajanju beskičmenjaka. U posljednjih 35 godina, ljudska populacija se udvostručila, dok je broj beskičmenjaka, poput buba, leptira, pauka i crva, manji za 45 odsto.

Insekti oprašuju oko 75 odsto usjeva na svijetu, što čini oko deset odsto ekonomske vrijednosti svjetskih zaliha hrane.

Oni takođe igraju ključnu ulogu u procesu kruženja hranljivih materija i raspadanja organske materije, što podstiče i pomaže produktivnost ekosistema. Nestajanje ovih vrsta bi sasvim sigurno stavilo ogroman znak pitanja na budućnost čovječanstva.

Čovjek kao katalizator

Roberto Dirzo, profesor biologije sa Univerziteta Stanford, i njegove kolege ozbiljno su se posvetili perspektivi životinjskih vrsta koje trenutno postoje u našem ekosistemu.

Imajući u vidu činjenicu da je tokom istorije planete sa nje nestalo 98 odsto dokumentovanih vrsta, situacija u kojoj se biodiverzitet nalazi možda ne zvuči zabrinjavajuće. Otkad je nastao život na Zemlji, planeta je preživjela nekoliko masovnih izumiranja i uspješno se zaliječila i oporavila.

Posljednje među njima odigralo se prije šezdeset šest miliona godina i odnijelo je sa sobom tri četvrtine biljnog i životinjskog svijeta, uključujući i dinosauruse, te nas uvelo u eru kenozoika, doba sisara, u kom i danas živimo.

U posljednjih petsto četrdeset miliona godina desilo se ukupno pet ovako dramatičnih „događaja“, koji su sa lica Zemlje „zbrisali“ više od polovine živog svijeta.

Ipak, postoji jedna suštinska razlika između prethodnih pet, i šestog izumiranja, na čijem se pragu nalazimo. Dok su oni bili izazvani prirodnim, planetarnim procesima ili katastrofalnim udarom asteroida, šesto masovno izumiranje može biti posljedica isključivo – čovjekovog djelovanja.

Žrtve antropocena

Mada ga naučna zajednica još nije zvanično odobrila, termin „antropocen“ zauzima sve više prostora u geološkoj hronologiji. Skovan je osamdesetih godina prošlog vijeka, a odnosi se na opseg ljudskog uticaja na Zemljin ekosistem.

Drugim riječima, ukoliko komisija Geološkog društva iz Londona uvaži termin, antropocen će biti korišćen kao ime za epohu u kojoj je čovjek svojom aktivnošću izvršio ogroman uticaj na klimu, biodiverzitet i, što je naročito kontroverzno, izumiranje vrsta.

Početak epohe će najverovatnije biti doveden u vezu sa industrijskom revolucijom, mada postoje stanovišta da ga treba povezati sa mnogo ranijim događajem, poput procvata poljoprivrede u neolitu.

Mnogo toga ostaje nepoznato u pogledu izumiranja u antropocenu, kaže profesor Dirzo, i dodaje da ti nedostaci u znanju ometaju našu sposobnost da predvidimo njegove uticaje.

„Jasno je, međutim, da je izumiranje životinjskih vrsta sveprisutna komponenta šestog planetarnog masovnog izumiranja, kao i glavni pokretač globalnih ekoloških promjena“, zaključuje.

Ostale vijesti iz kategorije