19.01.2023

Suprostavljenost pseudonauke i nauke u 21. vijeku

Autor: Marko Vulević

Nauka postoji vjekovima. Drevne civilizacije proučavale su i primjenjivale principe matematike, arhitekture i astronomije kroz svakodnevni život, a danas sve više zaživljava koncept pseudonauke kao takve. One predstavljaju reprezentativan primjer antagonizma. Prva se zasniva se zasniva na pretpostavkama, dok se druga bazira na činjenicama. Naučne hipoteze se dokazuju empirijski, a kod pseudnonaučnih pretpostavki to nije moguće. Međutim, razlika ova dva pojma je u naučnom svijetu mnogo definisanija nego što se to nama čini na prvi pogled.

Proučavanje nauke postoji od drevnih civilizacija, međutim, ona svoj procvat dobija tokom renesanse i humanizma. Dakle, u šestnaestom i sedamnaestom vijeku je nastupila „zora“ revolucije, koja se smatra početkom moderne nauke. U ovom periodu došlo je do promjene fokusa s religijskog i filosofskog na empirijska istraživanja. Mnogi poznati naučnici, kao što su Galileo, Kopernik i Njutn, vršili su zapažanja i sprovodili eksperimente koji su pomogli u oblikovanju polja nauke i njene metodologije. Kasnije su se razvile mnoge moderne teorije i principi, kao što su teorija evolucije Čarlsa Darvina i jednačina elektromagnetizma Džejmsa Klerka Maksvela.

U ovom razdoblju su otkriveni i mnogi savremeni naučni instrumenti, kao što su mikroskop, parna mašina, teleskop i termometar. U dvadesetom vijeku došlo je do neviđenog povećanja znanja i tehnološkog napretka - došlo je do razvoja kvantne mehanike i detaljnijeg istraživanja svemira, te se taj vijek završio  sa sekvencioniranjem ljudskog genoma, razvojem genetskog inženjeringa i stvaranjem transgenih organizama.

Iz svega ovoga možemo zaključiti da se nauka zasniva na posmatranju, eksperimentisanju i logičkom zaključivanju. To je proces prikupljanja i analize dokaza za objašnjenje prirodnih fenomena. Ona uključuje primjenu matematike i drugih analitičkih tehnika za razumijevanje i predviđanje efekata određenih aktivnosti. Sa druge strane, pseudonauka se smatra široko rasprostranjenim vjerovanjima i praksama koje se ne zasnivaju na naučnim dokazima, već se oslanjaju na tradiciju, subjektivno iskustvo ili natprirodna objašnjenja. Tipičan primjer toga je astrologija.

Izvor fotografije: Astrologija za početnike

Ključna razlika između nje i nauke je u tome što se pseudonauka ne zasniva na logičkom zaključivanju ili naučnoj metodi, dok se nauka zasniva na dokazima, eksperimentisanju i zaključivanju. Pseudonaučna vjerovanja i ponašanja mogu imati i pozitivan i negativan uticaj na nauku. S jedne strane, pseudonauka često potiče ljude da traže više informacija, što rezultira povećanjem naučnih istraživanja. Međutim, pseudonauka može djelovati i kao distrakcija, oduzimajući fokus od naučnih zaključaka zasnovanih na dokazima.

Pseudonauka se često koristi za opisivanje vjerovanja ili prakse koje naučna zajednica odbacuje, dok nauku prihvata akademska zajednica. Teorije i tvrdnje koje iznose pseudonaučnici često sadrže logičke zablude i nedostaju im naučni dokazi, te se ona često koristi za prodaju proizvoda ili usluga i može biti vrlo privlačna onima koji traže jednostavne odgovore ili brza rješenja. Na kraju krajeva, i pseudonauka i i sve njene discipline su kontroverzne teme koje često dovode do žustrih debata. Iako se ono pretpostavljeno u pseudonauci ne smatra naučnom praksom, još uvijek postoje mnogi ljudi koji vjeruju u njih i koriste ih za donošenje odluka.


Izvor naslovne fotografije: Scientific Illustrations